Łęgowski Stanisław (1887-1939)

Data urodzenia: | 26 luty 1887 |
Miejsce urodzenia: | Arnsberg |
Rodzice: | Józef i Ludwiki z d. Masłowska |
Rodzeństwo: | Wanda, Ludwik, Witold |
Stan cywilny: | żonaty (1.Teresa z d. Kożuszkiewicz ślub: 1914, 2. Zofia z d. Ossowicz ślub: 1933) |
Dzieci: | b.d. |
Zawód: | inżynier |
Związany z miejscami: | Arnsberg, Gdańsk, Hamburg, Berlin, Warszawa, Syberia (kraina geograficzna), Gdynia, Władysławowo, Jastarnia, Hel, Puck |
Urodził się 26 lutego 1887 r. w Arnsbergu w Westfalii (Cesarstwo Niemieckie). Syn Józefa (1852-1930) i Ludwiki z d. Masłowskiej (ur. 1868). Jego ojciec posiadał doktorat z filozofii i był profesorem gimnazjalnym. Miał trójkę rodzeństwa: Wandę po mężu Cybichowską (1890-1959; polonistka), Ludwika (ur. 1892; podpułkownik piechoty Wojska Polskiego), Witolda (ur. 1905; bankowiec).
Stanisław Łęgowski ukończył gimnazjum w Wągrowcu. Był pierwszym Polakiem, który studiował w Technische Hochschule Danzig (dziś Politechnika Gdańska). Ukończył cztery semestry na Wydziale Budowy Okrętów i Maszyn Okrętowych (1905-1907). Następnie podjął pracę w jednej z największych europejskich stoczni Blohm & Voss w Hamburgu, jednocześnie kontynuując naukę na Politechnice Berlińskiej. Studia ukończył w 1912 r. Po uzyskaniu dyplomu inżyniera budownictwa pracował na terenie Królestwa Polskiego, w Warszawskim Towarzystwie Handlu i Żeglugi na Wiśle.
W czasie I wojny światowej został internowany i wywieziony na Syberię, gdyż był poddanym cesarza Niemiec przebywającym na terenie Królestwa Polskiego.
Do odrodzonej Rzeczypospolitej powrócił w 1918 r. W 1920 r. ochotniczo wstąpił do Wojska Polskiego. W wojsku dosłużył się stopnia podporucznika rezerwy. Następnie skierowano go do Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu dla Spraw Morskich, w którym od 1921 r. był szefem Sekcji Ekonomicznej Departamentu dla Spraw Morskich. W 1922 r. został naczelnikiem Wydziału Portów w Departamencie Morskim Ministerstwa Przemysłu i Handlu, zaś w 1932 r. dyrektorem Urzędu Morskiego w Gdyni. Był uznawany za wybitnego znawcę zagadnień morskich. Nadzorował m.in. budowę portu w Gdyni, Władysławowie, Jastarni, Helu, przebudowywał port w Pucku.
Zasiadał w Radzie Miejskiej Gdyni (1933). Prezesował gdyńskiemu oddziałowi Związku Opieki nad Rodakami na Obczyźnie. Był wśród założycieli działającego w Gdyni Towarzystwa Polsko-Estońskiego. Aktywnie działał w Lidze Morskiej i Rzecznej, potem w Lidze Morskiej i Kolonialnej.
We wrześniu 1939 r. współpracował z Dowództwem Lądowej Obrony Wybrzeża. Aresztowany przez Gestapo. Zamordowany w Lasach Piaśnickich najprawdopodobniej 11 listopada 1939 r.
Rozpoznany przez żonę w trakcie ekshumacji w 1946 r. Pochowany na Cmentarzu Wojennym Obrońców Wybrzeża w Gdyni Redłowie.
Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku przygotowało tablicę edukacyjną z rysem historycznym o niemieckiej Zbrodni Pomorskiej oraz krótkimi biogramami i fotografiami zamordowanych w Lasach Piaśnickich Gdynian (2023). Wśród nich znajduje się Stanisław Łęgowski. Tablica znajduje się przy Cmentarzu Wojennym Obrońców Wybrzeża w Gdyni Redłowie.
Źródła tradycyjne:
- Bojarska B., Piaśnica. Miejsce martyrologii i pamięci. Z badań nad zbrodniami hitlerowskimi na Pomorzu, Wejherowo 2022.
- Osowicka R., Las Piaśnicki. Niemy świadek hitlerowskiej kaźni, Wejherowo 2014.
- Zbrodnia Pomorska 1939. Dokumentacja terroru niemieckiego. Tom 1. Powiaty: morski (z powiatem miejskim Gdynia), kartuski, kościerski, tczewski, starogardzki, świecki, chojnicki, tucholski, sępoleński, wstęp, wybór i opracowanie I. Mazanowska, M. Tomkiewicz, T. Ceran, Bydgoszcz-Warszawa 2025.
Źródło internetowe:
- Baza programu „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką w latach 1939-1945”: https://straty.pl/szukaj-osoby.php [dostęp dn. 23.02.2026]
- Bruch K., Stanisław Łęgowski – wągrowczanin „budujący” Gdynię: https://wagrowiec1381.wordpress.com/2015/09/16/stanislaw-legowski-wagrowczanin-budujacy-gdynie/ [dostęp dn. 23.02.2026]
- Czy wiesz kto to jest?, Warszawa 1938: https://polona.pl/item-view/9cdd5827-d612-4ab2-a6a5-0ed94203f80a?page=94 [dostęp dn. 22.02.2026]
- Projekt „Gdynia w II wojnie światowej”, zeszyt 4: Nasze matki, nasi ojcowie. Wybitni obywatele Gdyni pozbawieni życia w wyniku działań wojennych i polityki eksterminacyjnej okupanta w okresie II wojny światowej: https://www.gdynia.pl/o-gdyni/gdynia-w-ii-wojnie-swiatowej,8487/zeszyty,555508 [dostęp dn. 10.03.2026]
- Relacja z odsłonięcia tablicy w hołdzie Gdynianom zamordowanym przez Niemców w Piaśnicy: https://gdansk.ipn.gov.pl/pl2/aktualnosci/193689,Uroczystosc-odsloniecia-tablicy-w-holdzie-gdynianom-zamordowanym-przez-Niemcow-w.html [dostęp dn. 5.03.2026]
- Wikipedia. Wolna encyklopedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Walenty_%C5%81%C4%99gowski [dostęp dn. 23.02.2026]
Fotografia ze zbiorów Muzeum Miasta Gdyni.
Opracowanie: Agnieszka Wszałek
