Przejdź do głównej treści

Leon Najman-Mirza Kryczyński (1887-1939)

Kryczyński Najman-Mirza Leon
Data urodzenia:
22 wrzesień 1887
Miejsce urodzenia:
Wilno
Rodzice:
Konstanty i Maria z Achmatowiczów
Rodzeństwo:
Olgierd, Anatol
Stan cywilny:
trzykrotnie żonaty (1. Jadwiga z Jasieńskich, 2. b.d., 3. Halina z Sierakowskich)
Dzieci:
Irena po mężu Górecka (z pierwszego małżeństwa)
Zawód:
prawnik
Związany z miejscami:
Wilno, Smoleńsk, Petersburg, Warszawa, Krym (Półwysep), Gandża (Azerbejdżan), Zamość, Gdynia
Życiorys

Urodził się 25 września 1887 r. w Wilnie (zabór rosyjski). Syn Konstantego i Marii z domu Achmatowicz. Jego ojciec był generałem armii rosyjskiej, współzałożycielem i prezesem Muzułmańskiego Stowarzyszenia Pomocy Biednym Muzułmanom w Warszawie.

Naukę rozpoczął w gimnazjum wileńskim, a ukończył w Smoleńsku. Studia prawnicze skończył w Petersburgu (1911). W latach 1911-1916 pracował w Izbie Skarbowej w Warszawie. Powołany do wojska, służył jako oficer w latach 1916-1917 w Sztabie Generalnym w Petersburgu. Po upadku carskiej Rosji przebywał na Krymie. Był dyrektorem Kancelarii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki Krymskiej w rządzie gen. Macieja Sulkiewicza. Po jej upadku udał się do Azerbejdżanu, gdzie pełnił obowiązki m.in. dyrektora Kancelarii Republiki Azerbejdżańskiej (1919-1920). Po jej upadku udał się do Polski (1920). 

Najpierw przebywał w Wilnie, gdzie pełnił kolejno funkcje sędziego śledczego na powiat wileński (1920-1926), sędziego śledczego do spraw ważniejszych w Wilnie (1926-1930) oraz sędziego Sądu Okręgowego w Wilnie (1930-1932). Następnie awansował na wiceprezesa Sądu Okręgowego w Zamościu (1932-1935). W 1935 r. przeniesiono go na równorzędne stanowisko do Sądu Okręgowego w Gdyni.

Dzięki niemu powstało kilka instytucji muzułmańskich w Wilnie. Był kustoszem archiwum gromadzącego materiały źródłowe do dziejów Tatarszczyzny (1931). To także inicjator powstania Muzeum Tatarskiego w Wilnie (1929), gdzie zgromadził unikatowe w skali światowej tatarskie zabytki piśmiennictwa: teksty w języku polskim, bądź białoruskim, zapisane alfabetem arabskim na pergaminie. Redaktor naczelny ,,Rocznika Tatarskiego” oraz publicysta. Prezes Rady Centralnej Związku Kulturalno-Oświatowego Tatarów (1938). 

Uhonorowany Srebrnym Wawrzynem Akademickim przez Polską Akademię Literatury w 1936 roku.  

W Gdyni mieszkał przy ul. Świętojańskiej 44. Tutaj też mieściło się kolegium redakcyjne „Rocznika Tatarskiego” oraz Rada Centralna Związku Kulturalno-Oświatowego Tatarów. 

Trzykrotnie żonaty. Z pierwszego małżeństwa miał córkę Irenę. Nie ma informacji o dalszych losach jego żon.

Aresztowany 27 września 1939 r. i osadzony w obozie w Gdyni Grabówku. Następnie przeniesiony do Gdańska. Zginął najprawdopodobniej w Lasach Piaśnickich jesienią 1939 roku. 

Upamiętnienie

Jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Obrońców Wybrzeża w Gdyni Redłowie.

W Gdyni przy ul. Świętojańskiej 44 w dniu 17 września 2005 r. na budynku została odsłonięta tablica poświęcona tej postaci. 

Od 2015 r. w Gdańsku przy ul. Nowiny 2 (Orunia) funkcjonuje Narodowe Centrum Kultury Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej im. Leona Mirzy-Kryczyńskiego.

Staraniem Związku Szlachty Tatarskiej Byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego w dniu 16 kwietnia 2016 r. odsłonięto w Lesie Piaśnickim pomnik-obelisk upamiętniający postać Leona Kryczyńskiego.

Bibliografia

Źródła tradycyjne:

  1. Bojarska B., Piaśnica. Miejsce martyrologii i pamięci. Z badań nad zbrodniami hitlerowskimi na Pomorzu, Wejherowo 2022.
  2. Encyklopedia Gdyni, red. nacz. Małgorzata Sokołowska, Gdynia 2006.
  3. Osowicka R., Las Piaśnicki. Niemy świadek hitlerowskiej kaźni, Wejherowo 2014.

Źródła internetowe:

  1. Narodowe Centrum Kultury Tatarów RP: https://ncktrp.pl/ [dostęp dn. 16.11.2025]
  2. Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku, red. naukowa A. Miśkiewicz, Białystok 2016: https://bibliotekatatarska.pl/slownik-biograficzny tatarow-polskich-xx-wieku/ [dostęp dn. 16.11.2025]
  3. Straty osobowe Gdyni w okresie II wojny światowej. Aktualizacja nr 15, Gdynia 2009: https://www.yumpu.com/xx/document/read/4013762/straty-osobowe-gdyni-w-okresie-ii-wojny-awiatowej-brp [dostęp dn. 15.12.2025]
  4. Odsłonięcie tablicy polskiego Tatara: https://www.gdynia.pl/co-nowego,2774/odsloniecie-tablicy-polskiego-tatara,362186 [dostęp dn. 16.11.2025]
  5. Tatarski obelisk w Piaśnicy: https://mzr.pl/tatarski-obelisk-w-piasnicy/ [dostęp dn. 16.11.2025]

Dzieła autorstwa Leona Kryczyńskiego Najman-Mirzy dostępne są w Bibliotece Cyfrowej POLONA: Kliknij w link by przejść do Biblioteki POLONA

Źródło fotografii: fotokopia ze zbiorów Muzeum Piaśnickiego

Opracowanie: Agnieszka Wszałek