Leon Najman-Mirza Kryczyński (1887-1939)

Data urodzenia: | 22 wrzesień 1887 |
Miejsce urodzenia: | Wilno |
Rodzice: | Konstanty i Maria z Achmatowiczów |
Rodzeństwo: | Olgierd, Anatol |
Stan cywilny: | trzykrotnie żonaty (1. Jadwiga z Jasieńskich, 2. b.d., 3. Halina z Sierakowskich) |
Dzieci: | Irena po mężu Górecka (z pierwszego małżeństwa) |
Zawód: | prawnik |
Związany z miejscami: | Wilno, Smoleńsk, Petersburg, Warszawa, Krym (Półwysep), Gandża (Azerbejdżan), Zamość, Gdynia |
Urodził się 25 września 1887 r. w Wilnie (zabór rosyjski). Syn Konstantego i Marii z domu Achmatowicz. Jego ojciec był generałem armii rosyjskiej, współzałożycielem i prezesem Muzułmańskiego Stowarzyszenia Pomocy Biednym Muzułmanom w Warszawie.
Naukę rozpoczął w gimnazjum wileńskim, a ukończył w Smoleńsku. Studia prawnicze skończył w Petersburgu (1911). W latach 1911-1916 pracował w Izbie Skarbowej w Warszawie. Powołany do wojska, służył jako oficer w latach 1916-1917 w Sztabie Generalnym w Petersburgu. Po upadku carskiej Rosji przebywał na Krymie. Był dyrektorem Kancelarii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki Krymskiej w rządzie gen. Macieja Sulkiewicza. Po jej upadku udał się do Azerbejdżanu, gdzie pełnił obowiązki m.in. dyrektora Kancelarii Republiki Azerbejdżańskiej (1919-1920). Po jej upadku udał się do Polski (1920).
Najpierw przebywał w Wilnie, gdzie pełnił kolejno funkcje sędziego śledczego na powiat wileński (1920-1926), sędziego śledczego do spraw ważniejszych w Wilnie (1926-1930) oraz sędziego Sądu Okręgowego w Wilnie (1930-1932). Następnie awansował na wiceprezesa Sądu Okręgowego w Zamościu (1932-1935). W 1935 r. przeniesiono go na równorzędne stanowisko do Sądu Okręgowego w Gdyni.
Dzięki niemu powstało kilka instytucji muzułmańskich w Wilnie. Był kustoszem archiwum gromadzącego materiały źródłowe do dziejów Tatarszczyzny (1931). To także inicjator powstania Muzeum Tatarskiego w Wilnie (1929), gdzie zgromadził unikatowe w skali światowej tatarskie zabytki piśmiennictwa: teksty w języku polskim, bądź białoruskim, zapisane alfabetem arabskim na pergaminie. Redaktor naczelny ,,Rocznika Tatarskiego” oraz publicysta. Prezes Rady Centralnej Związku Kulturalno-Oświatowego Tatarów (1938).
Uhonorowany Srebrnym Wawrzynem Akademickim przez Polską Akademię Literatury w 1936 roku.
W Gdyni mieszkał przy ul. Świętojańskiej 44. Tutaj też mieściło się kolegium redakcyjne „Rocznika Tatarskiego” oraz Rada Centralna Związku Kulturalno-Oświatowego Tatarów.
Trzykrotnie żonaty. Z pierwszego małżeństwa miał córkę Irenę. Nie ma informacji o dalszych losach jego żon.
Aresztowany 27 września 1939 r. i osadzony w obozie w Gdyni Grabówku. Następnie przeniesiony do Gdańska. Zginął najprawdopodobniej w Lasach Piaśnickich jesienią 1939 roku.
Jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Obrońców Wybrzeża w Gdyni Redłowie.
W Gdyni przy ul. Świętojańskiej 44 w dniu 17 września 2005 r. na budynku została odsłonięta tablica poświęcona tej postaci.
Od 2015 r. w Gdańsku przy ul. Nowiny 2 (Orunia) funkcjonuje Narodowe Centrum Kultury Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej im. Leona Mirzy-Kryczyńskiego.
Staraniem Związku Szlachty Tatarskiej Byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego w dniu 16 kwietnia 2016 r. odsłonięto w Lesie Piaśnickim pomnik-obelisk upamiętniający postać Leona Kryczyńskiego.
Źródła tradycyjne:
- Bojarska B., Piaśnica. Miejsce martyrologii i pamięci. Z badań nad zbrodniami hitlerowskimi na Pomorzu, Wejherowo 2022.
- Encyklopedia Gdyni, red. nacz. Małgorzata Sokołowska, Gdynia 2006.
- Osowicka R., Las Piaśnicki. Niemy świadek hitlerowskiej kaźni, Wejherowo 2014.
Źródła internetowe:
- Narodowe Centrum Kultury Tatarów RP: https://ncktrp.pl/ [dostęp dn. 16.11.2025]
- Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku, red. naukowa A. Miśkiewicz, Białystok 2016: https://bibliotekatatarska.pl/slownik-biograficzny tatarow-polskich-xx-wieku/ [dostęp dn. 16.11.2025]
- Straty osobowe Gdyni w okresie II wojny światowej. Aktualizacja nr 15, Gdynia 2009: https://www.yumpu.com/xx/document/read/4013762/straty-osobowe-gdyni-w-okresie-ii-wojny-awiatowej-brp [dostęp dn. 15.12.2025]
- Odsłonięcie tablicy polskiego Tatara: https://www.gdynia.pl/co-nowego,2774/odsloniecie-tablicy-polskiego-tatara,362186 [dostęp dn. 16.11.2025]
- Tatarski obelisk w Piaśnicy: https://mzr.pl/tatarski-obelisk-w-piasnicy/ [dostęp dn. 16.11.2025]
Dzieła autorstwa Leona Kryczyńskiego Najman-Mirzy dostępne są w Bibliotece Cyfrowej POLONA: Kliknij w link by przejść do Biblioteki POLONA
Źródło fotografii: fotokopia ze zbiorów Muzeum Piaśnickiego
Opracowanie: Agnieszka Wszałek
