Strażniczka prawdy o Piaśnicy. Relacja z wykładu dr. hab. Tomasza Cerana
Marzec jest tradycyjnie miesiącem kobiet. Dlatego też wiosennym popołudniem 18.03.2026 r. w sali edukacyjnej Muzeum Piaśnickiego gościliśmy pracownika Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Bydgoszczy dr. hab. Tomasza Cerana, który przyjechał do Wejherowa z wykładem poświęconym dr Barbarze Bojarskiej – kobiecie szczególnie zasłużonej dla ujawnienia światu faktu i skali zbrodni popełnionej w Lasach Piaśnickich.
Barbara Anna Niemczyk-Bojarska (1920-2018) przyszła na świat w 1920 r. w Bliżycach w kaszubsko-pomorskiej rodzinie Niemczyków jako jedna z siedmiorga rodzeństwa. W 1938 r. rozpoczęła naukę w Prywatnym Żeńskim Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącym Sióstr Zmartwychwstanek w Wejherowie – w tym czasie dyrektorką szkoły była bł. Siostra Alicja
Kotowska, zamordowana później przez Niemców w Lesie Piaśnickim. Późniejsza badaczka zbrodni piaśnickiej spędziła okupację na pracy przymusowej w Chojnicach oraz w Odlewni Żelaza w Grudziądzu. Tam przetrwała wejście Armii Czerwonej. W czasie wojny straciła nie tylko ukochaną siostrę-dyrektor, ale także młodszego brata Józefa Niemczyka – nauczyciela zgładzonego przez niemiecki Selbstschutz w trakcie masowych egzekucji w Łopatkach.
We wrześniu 1945 r. wróciła do Wejherowa do klasy maturalnej, a w październiku 1946 r. po zdanej maturze podjęła studia w Akademii Handlowej w Poznaniu, które ukończyła w 1951 r. uzyskując tytuł magistra nauk ekonomiczno-handlowych. Jednak to nie ekonomia zadecydowała o ogromnych zasługach Barbary Bojarskiej, lecz jej nieustępliwa praca naukowa w celu ujawnienia faktów o skali i zakresie eksterminacji inteligencji polskiej w okresie okupacji hitlerowskiej – działalność prowadzona od 1958 do 1981 r. w Instytucie Zachodnim w Poznaniu. W 1971 r. Bojarska uzyskała tytuł doktora nauk humanistycznych z zakresu historii za rozprawę pt. „Eksterminacja polskiej inteligencji Pomorza Gdańskiego w okresie od września do grudnia 1939 r. na tle ogólnych założeń polityki hitlerowskiej wobec Polski”.
Rzetelna, skromna, zawsze gotowa, by w najtrudniejszych warunkach szukać świadków zbrodni i dokumentować ich zeznania – nie godziła się na fałszowanie faktów na żądanie służb PRL, co o kilka lat opóźniło wydanie jej najważniejszej monografii poświęconej zbrodni piaśnickiej. Opracowanie pt. „Piaśnica. Miejsce martyrologii i pamięci” ukazało się w 1978 r. i do 2022 r. miało jeszcze pięć kolejnych wydań, pozostając do dziś jedynym naukowym opracowaniem zbrodni dokonywanych w pobliżu Wejherowa.
W swoim wykładzie dr hab. Tomasz Ceran wnikliwie i z empatią przybliżył słuchaczom i słuchaczkom postać wybitnej, lecz za życia pozostającej w cieniu badaczki. Wspominał spotkanie z 94-letnią wówczas Bojarską – rezydentką w Domu Prowincjalnym Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego w Poznaniu. Barbara Bojarska zmarła tamże w 2018 roku.
Niezwykłym wzbogaceniem opowieści prelegenta były wypowiedzi sióstr zakonnych, które wzięły udział w spotkaniu w Muzeum Piaśnickim. Były to: s. Teresa Maria Kreft CR – wieloletnia Przełożona Prowincji Poznańskiej Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego, była Matka Generalna Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego; s. Piotra Twarowska CR – opiekunka pani Barbary Bojarskiej podczas jej pobytu w domu prowincjalnym Sióstr Zmartwychwstanek w Poznaniu; s. Tomasza Kamińska CR – prefekta Szkoły Podstawowej Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego im. Bł. Alicji Kotowskiej w Wejherowie oraz s. Marlena Wilmanska CR – dyrektorka Szkoły Podstawowej Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego im. Bł. Alicji Kotowskiej w Wejherowie.
W osobie dr Barbary Bojarskiej uczciliśmy wartości rzetelności, skromności, pobożności i wierności prawdzie historycznej. Ujrzeliśmy, jak przez całe dorosłe życie dawna uczennica żeńskiego liceum w Wejherowie nieustępliwie tropiła sprawców zbrodni na swojej nauczycielce – bł. Siostrze Alicji Kotowskiej, by zachować pamięć o wszystkich ofiarach polityki eksterminacji Trzeciej Rzeszy.
